Dat je genen een rol spelen in je gezondheid, staat buiten kijf. Maar nieuw Belgisch onderzoek toont dat ook je woonplaats zwaar doorweegt. Onderzoekers van EPCON, KU Leuven, de Onafhankelijke Ziekenfondsen, Cascador en Novartis brachten de verspreiding van atherosclerotische hart- en vaatziekten — aandoeningen door slagaderverkalking — in België geografisch in kaart. Hun opvallendste conclusie: in de meest sociaal kwetsbare gemeenten ligt de prevalentie van ASCVD 57 procent hoger dan in de minst kwetsbare gemeenten.
Die 57 procent gaat niet over een mysterieus effect van de postcode zelf, maar over wat een postcode vaak samenvat: inkomen, werk, opleiding, huisvesting, gezondheid, buurtveiligheid en toegang tot zorg. De onderzoekers bouwden een kwetsbaarheidsindex op basis van publieke gegevens en koppelden die aan geanonimiseerde ziekteverzekeringsgegevens en huisartsenregistraties. Zo ontstond een heatmap die laat zien waar sociale kwetsbaarheid, zorggebruik en hart- en vaatziekten elkaar versterken.
Geografische patronen
De kaart toont duidelijke geografische patronen. Kwetsbare zones en hogere cardiovasculaire belasting overlappen onder meer langs de kust, in Limburg en in delen van Wallonië, waaronder de as rond Bergen, Charleroi, Luik en Dinant. In die gebieden maken mensen minder gebruik van eerstelijnszorg, zoals huisarts en tandarts, en vaker van gespecialiseerde tweedelijnszorg. Dat wijst erop dat problemen later worden opgespoord en behandeld, wanneer de zorg duurder en de gezondheidswinst vaak kleiner is.
Breder beeld van gezondheidsongelijkheid
De bevindingen passen in een breder beeld van gezondheidsongelijkheid in België. Sciensano benadrukt dat gezondheidsverschillen ontstaan door sociale determinanten zoals inkomen, opleiding, werk, woonomgeving, gezondheidsgedrag en toegang tot gezondheidszorg. Tegelijk blijven klassieke risicofactoren voor hart- en vaatziekten wijdverspreid: overgewicht, obesitas, roken, te weinig beweging, hoge bloeddruk, cholesterol, diabetes en chronische stress. Volgens Belgische gezondheidsgegevens behoren hart- en vaatziekten bovendien nog altijd tot de belangrijkste oorzaken van vroegtijdig gezondheidsverlies.
Preventie moet veel gerichter
De belangrijkste les is dus niet dat mensen “vastzitten” aan hun postcode, maar dat preventie veel gerichter moet worden georganiseerd. Vroeger screenen, meer gezondheidsvaardigheden, betere toegang tot huisartsen, lokale rookstop- en beweegprogramma’s, betaalbare gezonde voeding en zorgtrajecten op maat van kwetsbare wijken kunnen het verschil maken. De studie is geen bewijs dat wonen in een bepaalde gemeente op zichzelf hartproblemen veroorzaakt, maar ze maakt wel zichtbaar waar beleid het dringendst nodig is. Wie gezondheid ernstig neemt, moet dus niet alleen naar individuele keuzes kijken, maar ook naar de omgeving waarin die keuzes worden gemaakt. (afbeelding: Freepik)