Pneumokokken krijgen opnieuw veel aandacht in België nadat verschillende ernstige infecties bij jonge kinderen zijn vastgesteld. Sinds begin 2025 zijn in Vlaanderen vier jonge kinderen overleden aan een invasieve pneumokokkeninfectie, een cijfer dat het Departement Zorg heeft bevestigd.
Zo’n infectie ontstaat wanneer de bacterie Streptococcus pneumoniae doordringt tot plaatsen waar ze normaal niet hoort, zoals het bloed of hersenvocht. Dat kan leiden tot ernstige aandoeningen zoals bloedvergiftiging, hersenvliesontsteking of een zware longontsteking. Vooral kinderen jonger dan twee jaar, 65-plussers en mensen met een verzwakt immuunsysteem behoren tot de kwetsbare groepen.
Stijging pneumokokken
Dat pneumokokken momenteel meer circuleren, staat vast. In 2024 analyseerde het Nationaal Referentiecentrum 2.120 stammen van invasieve pneumokokken, het hoogste aantal sinds de start van de surveillance. Vooral december 2024 en januari 2025 sprongen eruit. Toch is het belangrijk om niet te suggereren dat de hele stijging uitsluitend bij kinderen plaatsvindt. Sciensano zag de toename in 2024 in alle leeftijdscategorieën en meldt dat ze bij kinderen jonger dan twee jaar relatief beperkt bleef, vermoedelijk dankzij de hoge vaccinatiegraad en de bescherming van het bestaande vaccin.
Toename van infecties met serotype 12F
Er is echter een nieuwe reden tot bezorgdheid. Het Departement Zorg ziet de laatste tijd een toename van infecties met serotype 12F, ook bij jonge kinderen. Pneumokokken bestaan namelijk uit meer dan honderd verschillende serotypes en één vaccin beschermt niet tegen allemaal. Het vaccin dat momenteel binnen het Vlaamse basisprogramma wordt gebruikt, PCV13, beschermt tegen dertien types maar niet tegen 12F. Dat betekent niet dat het huidige vaccin niet werkt: de pneumokokkentypes waartegen PCV13 wél beschermt, zijn volgens de overheid bij jonge kinderen sterk teruggedrongen.
Breder vaccin
Intussen bestaat er een breder vaccin dat twintig serotypes bevat, PCV20. De Hoge Gezondheidsraad adviseert sinds april 2025 om dit voor de routinematige vaccinatie van kinderen te gebruiken. Belgische gegevens uit 2023 tonen waarom: slechts ongeveer 14 procent van de aangetroffen pneumokokkenstammen bij kinderen jonger dan twee jaar zat in PCV13, terwijl ongeveer 59 procent overeenkwam met serotypes in PCV20. Dat zijn cijfers over potentiële serotypedekking, geen garantie dat 59 procent van alle ernstige infecties automatisch wordt voorkomen. Ook PCV20 beschermt immers niet tegen elk bestaand pneumokokkentype.
Vlaanderen gebruikt ‘oud’ vaccin nog
Opvallend is dat Vlaanderen momenteel nog met PCV13 vaccineert, terwijl de wetenschappelijke aanbeveling inmiddels verder gaat. Die situatie lijkt echter te gaan veranderen. Het Departement Zorg heeft een overheidsopdracht geopend voor de levering van PCV20-pneumokokkenvaccins voor het Vlaamse immunisatieprogramma in 2027, met 10 september 2026 als deadline voor de offerte. De overstap wordt dus niet alleen onderzocht, maar er worden inmiddels concrete voorbereidingen getroffen om het bredere vaccin vanaf volgend jaar beschikbaar te maken binnen het programma.
Vaccinatieschema verderzetten
Voor ouders is het belangrijkste dat het huidige vaccinatieschema niet zomaar wordt onderbroken in afwachting van een mogelijke verandering. PCV13 biedt nog altijd bescherming tegen de dertien serotypes die het bevat. Het Departement Zorg bevestigt bovendien dat overstappen naar PCV20 mogelijk is; bij kinderen met risicofactoren voor ernstige pneumokokkeninfecties wordt dat specifiek aanbevolen en hangt het schema af van leeftijd en reeds toegediende dosissen. Wie zich afvraagt of een aanvullend of ander vaccin voor zijn kind zinvol is, bespreekt dat daarom het best met Kind en Gezin, de huisarts of kinderarts. (bron: Redactie 24 – afbeelding: Magnific)