De wereld bevindt zich volgens heel wat experts in een bijzonder onrustige periode. Oorlog in Europa, de aanhoudende spanningen in het Midden-Oosten, een steeds scherpere geopolitieke rivaliteit en de onzekerheid rond internationale samenwerking zorgen voor een groeiend gevoel van dreiging. Nobelprijswinnaar David Gross heeft nu een bijzonder sombere waarschuwing uitgesproken: volgens hem is het niet ondenkbaar dat de mensheid binnen iets meer dan drie decennia wordt uitgeroeid.
In een gesprek met Live Science waarschuwde Gross dat het risico op een kernoorlog groter is dan veel mensen beseffen. Waar tijdens en kort na de Koude Oorlog nog verschillende strategische wapenbeheersingsverdragen bestonden, zijn veel van die internationale afspraken intussen verdwenen of sterk verzwakt.
David Gross ziet kans op kernoorlog toenemen
Volgens Gross werd er na het einde van de Koude Oorlog al gerekend met een jaarlijkse kans van ongeveer één procent op een kernoorlog. Vandaag acht hij die kans mogelijk nog hoger. Hij schat dat het risico eerder rond de twee procent per jaar ligt. Dat komt neer op ongeveer één kans op vijftig per jaar.
Die schatting klinkt misschien klein, maar over meerdere decennia wordt het risico aanzienlijk. Gross zegt daarom dat hij een deel van zijn tijd besteedt aan het waarschuwen van mensen voor deze dreiging. Volgens hem is de kans om nog vijftig jaar in een stabiele wereld te leven kleiner dan veel mensen denken. Zijn tijdshorizon ligt eerder rond de 35 jaar. Dat zou betekenen dat de mensheid, als de huidige risico’s blijven toenemen, rond 2061 met een existentiële ramp geconfronteerd zou kunnen worden.
Internationale spanningen maken situatie gevaarlijker
Gross wijst erop dat de wereldwijde veiligheidssituatie de voorbije dertig jaar sterk is verslechterd. De oorlog in Oekraïne, nucleaire dreigementen, spanningen tussen grootmachten en conflicten in het Midden-Oosten dragen bij aan een steeds instabieler internationaal klimaat.
Volgens hem is vooral het verdwijnen van wederzijds vertrouwen gevaarlijk. Tijdens de Koude Oorlog waren er ondanks de dreiging van kernwapens nog duidelijke afspraken, communicatiekanalen en verdragen. Vandaag lijken internationale normen en afspraken steeds vaker onder druk te staan.
Ook kunstmatige intelligentie baart zorgen
Naast kernwapens wijst Gross ook op de rol van kunstmatige intelligentie. AI biedt volgens hem veel voordelen, maar kan in combinatie met moderne wapensystemen ook een groot risico vormen. Wapens worden steeds sneller, autonomer en complexer. Automatisering en AI kunnen in de toekomst een grotere rol gaan spelen bij militaire beslissingen. Gross vreest dat machines op termijn sneller kunnen handelen dan mensen kunnen controleren. Daardoor wordt het moeilijker om escalatie te voorkomen.
Daar komt bij dat AI-systemen niet foutloos zijn. Ze kunnen verkeerde conclusies trekken of zogenaamde hallucinaties produceren. In een militaire context, zeker wanneer kernwapens betrokken zijn, kunnen zulke fouten catastrofale gevolgen hebben. (lees verder onder de afbeelding)
Doomsday Clock staat dichter bij middernacht
Ook de Doomsday Clock onderstreept hoe ernstig de situatie volgens wetenschappers is. Deze symbolische klok geeft aan hoe dicht de mensheid bij zelfvernietiging staat. Ze is geen exacte voorspelling, maar een waarschuwing.
Dit jaar werd de klok ingesteld op 85 seconden voor middernacht, vier seconden dichter bij het kritieke punt dan het jaar voordien. Dat maakt duidelijk dat experts de combinatie van kernwapens, oorlog, klimaatverandering en ongecontroleerde technologie als bijzonder gevaarlijk zien.
“De mens kan de koers nog veranderen”
Melissa Parke, uitvoerend directeur van de International Campaign to Abolish Nuclear Weapons, benadrukt dat de Doomsday Clock geen lot is dat vastligt. Volgens haar zijn kernwapens, oorlogen, de klimaatcrisis en risicovolle technologieën door mensen gecreëerd. Dat betekent ook dat mensen de koers kunnen veranderen.
Een belangrijk instrument daarvoor is volgens haar het Treaty on the Prohibition of Nuclear Weapons. Dat verdrag moet landen aanzetten om kernwapens volledig uit te bannen. Alleen door internationale samenwerking, controle en ontwapening kan de klok volgens Parke opnieuw worden teruggedraaid. (bron: UNILAD – afbeeldingen: Freepik)
