Wetenschappers waarschuwen: zo groot is de kans dat de mensheid deze eeuw uitsterft

Een kans van één op zes dat de mensheid nog deze eeuw door een allesveranderende ramp wordt getroffen. Het klinkt als het scenario van een apocalyptische film, maar het cijfer komt van de Britse filosoof en onderzoeker Toby Ord. Zijn waarschuwing leidde tot onrustwekkende krantenkoppen over het mogelijke einde van de mensheid. Toch zit er een belangrijke nuance achter die voorspelling. Het gaat niet om een bewezen kans op het volledig uitsterven van onze soort.

Waar komt die schokkende kans van één op zes vandaan?

In zijn boek The Precipice uit 2020 onderzoekt Ord welke gevaren de toekomst van de mensheid kunnen bedreigen. Hij schatte destijds dat de kans op een existentiële catastrofe binnen de volgende honderd jaar ongeveer één op zes bedraagt, ofwel bijna 17 procent. Maar de onderzoeker benadrukt zelf dat dit een persoonlijke, ruwe inschatting is op basis van de beschikbare kennis. Het cijfer komt niet voort uit een experiment waarmee de toekomst betrouwbaar kan worden berekend. Andere deskundigen schatten het gevaar hoger of juist lager in.

De grootste bedreiging komt mogelijk van onszelf

Wie denkt aan het einde van de wereld, ziet misschien meteen een gigantische asteroïde op de aarde afkomen. Maar volgens Ord zijn zulke natuurlijke bedreigingen relatief klein vergeleken met de risico’s die mensen zelf creëren. Hij wijst onder meer op kernoorlogen, door mensen ontwikkelde gevaarlijke ziekteverwekkers, klimaatverandering en kunstmatige intelligentie die niet onder menselijke controle blijft.

In zijn oorspronkelijke inschattingen kregen vooral bepaalde risico’s rond pandemieën en toekomstige AI-systemen veel gewicht. Hij beschouwt die gevaren als onzeker, maar potentieel bijzonder ingrijpend.

Uitsterven is niet hetzelfde als een existentiële ramp

Hier ligt het belangrijkste verschil met sommige sensationele krantenkoppen. Ord spreekt over een existentiële catastrofe: een gebeurtenis die de toekomstmogelijkheden van de mensheid voorgoed vernietigt. Dat kan betekenen dat alle mensen uitsterven, maar ook dat onze beschaving onherstelbaar instort of de mensheid permanent in een uitzichtloze situatie terechtkomt.

Zijn kans van één op zes betekent dus niet dat wetenschappers hebben vastgesteld dat er 17 procent kans is dat de laatste mens vóór 2100 sterft. Het is een bredere beoordeling van uitzonderlijk zware toekomstscenario’s.

Andere onderzoekers komen met heel andere cijfers

Hoe onzeker zulke voorspellingen zijn, blijkt uit een onderzoek waarbij 169 deskundigen en ervaren voorspellers toekomstige wereldrisico’s beoordeelden. De middelste inschatting onder de deelnemende vakexperts bedroeg 6 procent kans op het uitsterven van de mensheid tegen 2100, tegenover 1 procent bij ervaren algemene voorspellers. Die cijfers zijn niet rechtstreeks vergelijkbaar met de bredere inschatting van Ord, maar tonen wel hoe sterk de meningen uiteenlopen.

Ord zelf publiceerde in 2024 bovendien een nieuwe bespreking van de risico’s, waarbij hij sommige gevaren hoger en andere lager inschatte dan voordien. De belangrijkste boodschap is dan ook geen vaststaand noodlot, maar een waarschuwing: wat de mensheid vandaag doet, kan mee bepalen hoe groot die toekomstige risico’s worden. (afbeelding: Magnific)